مشاوره مدیریت؛ نظری به یک حرفه
عایدی مشاوره مدیریت، همانند بسیاری از کسب و کارها از محل مشتری در بخش‌های دولتی و‌خصوصی است. علاوه بر اینکه که این شغل به لحاظ درآمد جزء مشاغل با گردش مالی بالاست، حرفه‌ای پر تنوع از حیث حوزه‌های کاری محسوب می‌شود جایی که مشاوران با تغییر موقعیت به سرعت باید تغییر حیطه فعالیت بدهند. برخلاف بسیاری از مشاغل این شغل موانع کمی برای ورود علاقه‌مندان دارد لذا در نبود چارچوب‌های محدود‌کننده قانونی، هر فردی با هر زمینه شغلی و سطح دانش و یا صلاحیت حرفه‌ای می‌تواند وارد این شغل شود.([i]) به عبارت ساده از مربیان شخصی تا مستخدمینی که خودشان را مشاور در بخشی خاص قلمداد کنند، می‌توانند مشاور باشند. شاید به همین دلیل دو دیدگاه زیر در این‌خصوص به وجود آمده است:
یک دیدگاه، مشاوران را افرادی در نظر می‌گیرد که ساعت شما را قرض می‌گیرند تا بگویند ساعت چند است و بعد با ساعتی که از شما گرفته‌اند شما را ترک می‌کنند.[۱] دیدگاه دیگر منبعث از یک رابطه مرضی‌الطرفین و مبتنی بر اعتماد متقابل و همزیستی کاری بین مشاور و مشتری است.
تمرکز اولین بخش کتاب درک بهتر دیدگاه اخیر و وجه حرفه‌ای آن و اهمیت و ارزش نقشی است که مشاوران مدیریت می‌توانند در افزایش اثر بخشی تجاری داشته باشند و این مهم را از طریق به اشتراک‌گذاری «به روش‌ها[۲]» و کمک در افزایش عملکرد سازمان انجام می‌دهند. به عبارتی اگر انتخاب درستی از مشاوران صورت پذیرد و این انتخاب، موجب ایجاد ارزش برای مشتری شده و تحسین مشتری را در پی‌داشته باشد، مشاوره می‌تواند یک منبع ارزشمند برای تمام سازمان‌ها در هر اندازه‌ای فارغ از تعلق به بخش دولتی یا‌خصوصی و حتی بخش‌های غیر انتفاعی باشد.
در حالی که دیدگاه‌های مختلفی از نقش، حیطه فعالیت و‌گرایش‌های مشاوره مدیریت از مشاور در کسب و کارها تا متخصص ارائه راهکارهای کارآمد در فعالیت‌های مدیریتی قابل ذکر است اما فهرست زیر چارچوبی برای اینکه مشاوره مدیریت، برای افراد و شرکت‌ها چه کاری انجام می‌دهد تعیین می‌کند:
- ارائه دانش و اطلاعاتی که غیر از مشاور، شخص دیگری قادر به داشتن آن نیست و بهره‌گیری از آن می‌تواند در محک زدن فرصت تجاری در صنعت یا بخش خاص موثر باشد.
- تأمین منابع تخصصی با مجموعه‌ای از مهارت‌ها برای یک مسئله یا موضوع ویژه که یا در سازمان دانش و اطلاعات کمی از آن وجود دارد و یا اصلاً وجود ندارد و ممکن است نیازی کوتاه‌مدت بوده و ارتباط و استخدام طولانی‌مدت مقرون به‌صرفه نباشد؛ البته انتقال دانش و مهارت‌های موردی، در صورت صرفه اقتصادی، می‌تواند مطرح گردد.
- برپایی ارتباطات و قراردادهای تجاری به منظور کمک در ارتقاء کسب و کار مشتری در بازارهای جدید
- تأمین نیازهای تخصصی تیم مدیریت در تصمیم‌گیری‌ها
- انجام تجزیه و تحلیل‌های تشخیصی با ابزارهای پیچیده که برای مدیران و مجموعه‌های درون‌سازمانی فراهم نیست
- توسعه برنامه اقدامات عملی بر پایه به روش‌ها و تجارب موجود در صنعت
- بهبود سامانه‌ها و روش‌ها با استفاده از دانش توسعه‌یافته مشاور(به نسبت آنچه که در سازمان وجود دارد)
- آموزش و توسعه قدرت مدیریت و کارکنان برای کمک به آنها در اخذ تصمیم‌های موثر متناسب با اهداف کسب و کار و چشم‌انداز بلندمدت
- ارائه مشاوره شخصی، مربی‌گری، استادی و آموزش، برای پشتیبانی از توسعه و نگهداشت کارکنان دانشی و کلیدی
- اجرای تصمیمات دشوار و غیرمعمول (با پاسخگویی مشتری البته) که ممکن است شامل پشتیبانی در شرایط دشوار باشد.
- ایفای نقش به‌عنوان یک انتقال‌دهنده پیام از لایه‌های پایین سازمان به مدیریت عالی که اغلب به واسطه دسترسی آسان‌تر به مدیران ارشد و فرصت ارائه مشاوره‌های مستقل برای آنها، فراهم می‌شود.
- توانایی در استفاده از طیف گسترده‌ای از رویه‌های آزمون شده متناسب با شرایط، درخواست، نیاز و سفارش مشتری
- توانایی در قبول و انجام مسئولیت‌هایی که نیازمند عدم وابستگی و واقع‌گرایی کامل است؛ برای نمونه پذیرش فرآیند اجرای تحول که امری نامطلوب و دشوار است.
- توانایی اعمال فشار به مشتری با قبول نقش منزجر‌کننده آن برای معرفی روش‌ها، سیستم‌ها و فرآیندهای جدید
در تعاریفی مختصر، موسسه مشاوره کسب و کار انگلیس([ii]) تعریف زیر برای حرفه مشاوره مدیریت ارائه داده است:
مشاوره مدیریت اشاره به افرادی مستقل یا در استخدام دارد که با استفاده از دانش و تجارب و مهارت‌های حل مسئله و قدرت تجزیه و تحلیل، ارزشی را در طیف گسترده‌ای از سازمان‌ها در چارچوبی استاندارد، مناسب و مرتبط با حرفه، با اصول حرفه‌ای مشخص ارائه می‌نمایند.
علاوه بر این، موسسه مشاوره کسب و کار[۳] تعریف زیر از مشاوره مدیریت ارائه نموده است:
مشاور مدیریت شخصی است که متعهد به ارائه توصیه‌های حرفه‌ای و دیدی مستقل و چشم‌اندازی غیروابسته به سازمان از فنون و تجارب اداره آن کسب و کار است. یک مشاور می‌تواند به‌عنوان یک متخصص عمومی یا متخصص در رشته‌ای خاص فعالیت نماید. این نیاز مشتری است که تعیین‌کننده مهارت و تجربه مناسب و شرایط استفاده از مشاور است.
موسسه مشاوره کسب و کار از آغاز شکل‌گیری با علم بر بی‌قاعده بودن این حرفه، فعالیت‌هایی را برای انتظام بخشی، حفظ و ارتقاء استانداردهای حرفه‌ای و شایستگی‌های احراز این شغل داشته است. با توجه به تعریف ذکر شده، به شکل گسترده‌ای، اینکه حرفه مشاوره مدیریت باوری از تجارب، فنون تحلیلی، مدیریت تغییر، پیاده‌سازی فناوری و توسعه استراتژی و مهارت‌های مربی‌گری است اجماع وجود دارد. با این حال این شاخص‌ها صرفاً فهرستی از شایستگی‌هایی است که ممکن است مشاور به منظور ارائه صحیح خدمت به فعالین اقتصادی برای اجرای شیوه‌های کارآمد مدیریتی از آنها استفاده نماید. بر این اساس یکی از ویژگی‌های مشاور کمک به شرکت‌ها برای توسعه عملیات، عملکرد مالی و تجزیه و تحلیل کسب و کار است تا با تعیین شاخص‌های کلیدی عملکرد، سازمان به شکل فعال و موثر مدیریت شود. انتشارات سازمان بین‌المللی کار[۴] مستقر در ژنو، دلایل زیر را برای استفاده از مشاوره مدیریت ذکر کرده است:
تصمیم برای یک سازمان جهت استفاده از مشاوره مدیریت به دلایل مختلفی انجام می‌شود، نخست اینکه مشاوره اغلب می‌تواند متکی به دانش و تخصص گسترده‌تر خود نسبت به نیروها و کارکنان موجود سازمان، تجزیه و تحلیل آگاهانه‌ای را تأمین نمایند. دوم اینکه اغلب برای یک شخص بیرونی آسان‌تر است تا با دید یکپارچه و گسترده، ضمن شناسائی نیازهای طولانی‌مدت سازمان، آن را ارزیابی کند. این موضوع می‌تواند منتهی به خروجی‌های گوناگونی همانند تغییر مدیریت، برون سپاری، مدیریت بحران یا مشاوره دقیق بر روی فرآیندها گردد. دلیل سوم در استفاده از مشاوره جایی است که برای جبران بار کاری غیرمنتظره و فزاینده مدیریت، نیاز به استفاده از مشاوره مدیریت می‌شود که بیشتر این موقعیت‌ها برخاسته از برنامه تغییر و یا نشأت گرفته از توسعه مأموریت جدیدی در وظایف مدیریت است.
با توجه به دلایل پیش گفته، پنج هدف عمومی در استفاده از مشاوره مدیریت توسط مشتریان، صرف‌نظر از تفاوت در حوزه فنی و روش‌های خاص هر مشاوره، قابل تبین است. بر طبق تعریف اسناد سازمان بین‌المللی کار این اهداف عبارتند از:
- دستیابی به چشم‌انداز و اهداف
- دستیابی به اهداف تجاری
- شناسائی و استفاده از فرصت‌های جدید
- تقویت یادگیری و
- اجرای تغییرات
توصیه‌های مشاوره، عمدتاً، دو حوزه فنی و رفتار را شامل می‌شود؛ اگرچه نمونه‌های بسیاری هم وجود دارد که از مهارت‌های هر دو بخش در پروژه‌های مشاوره استفاده شده است. بعد فنی با مسائل تجاری سروکار دارد که مشتری با آن دست به گریبان است، راه‌حل این قبیل مسائل تجزیه و تحلیل مسئله، پیشنهاد و حل آن با اجرای پیشنهاد مشاور است؛ در این حالت مشاوره معمولاً بر مبنای دانش ساختار سازمانی، سیستم‌ها، فرآیندها، تخصیص منابع و مدل‌ها، برای دستیابی به کارایی و اثر بخشی عملکرد کسب و کار است. از طرفی بعد انسانی مرتبط با روابط بین‌فردی در سازمان، درک کارکنان از مسئله، محیط کسب و کار، موقعیت جاری بازار و ارتباط بین مشاور و کارکنان است. نقش مشاور در این حوزه توصیه‌های برای انگیزه، تهیج و توانمند‌سازی عموم کارکنان حول توسعه سازمان، مدیریت تغییر و توسعه منابع انسانی است.
[۱]. From Up the Organisation by Robert Townsend
[۲]. Bset practice
[۳]. the Institute of Business Consulting
[۴] .International Labour Organization
. [i]البته باید توجه داشت در ایران هم این نکته قابل مشاهده است و برای فعالیت مشاوره مدیریت چارچوب مشخصی وجود ندارد البته برخی مدارک حرفه‌ای همانند CMC که توسط انجمن مشاوره ایران پشتیبانی نیز می‌شود می‌تواند صلاحیت افراد را تأیید نماید ولی منظور در این بخش این است که محدودیتی برای فعالیت افراد در حرفه‌ی مشاوره مدیریت وجود ندارد.
.[ii] موسسه مشاوره بازرگانی یا موسسه مشاوره کسب و کار انگلیسی نهادی حرفه‌ای برای مشاوران مدیریت و کسب و کار است که سعی در بالا بردن استانداردهای حرفه‌ای در جهت حمایت از کسب و کارها را دارد این موسسه در سال ۲۰۰۷ با ادغام انستیتو مشاوران تجاری و موسسه مشاوره مدیریت تشکیل شده است- برگرفته از سایت موسسه به نشانی:
دیدگاه‌ها